Dwangstoornis (OCD)
U denkt vaak aan dingen die u eigenlijk niet wilt denken. U twijfelt of u de deur wel op slot heeft gedaan of het gas uit heeft gezet. U moet dingen steeds controleren, herhalen of op een bepaalde manier doen. Als u dat niet doet, voelt u zich angstig of gespannen. Deze handelingen kosten veel tijd en energie, en beïnvloeden uw dagelijks leven.
In het kort
Een dwangstoornis is een psychische aandoening waarbij u last heeft van dwanggedachten en dwanghandelingen. U weet vaak dat de gedachten overdreven zijn, maar u kunt ze moeilijk stoppen. Behandeling bestaat uit psychotherapie, soms aangevuld met medicatie en zelfzorg.
Wat is een dwangstoornis?
Bij een dwangstoornis (ook wel obsessieve-compulsieve stoornis of OCD genoemd) heeft u last van steeds terugkerende gedachten (obsessies) en/of handelingen (compulsies). Dwanggedachten kunnen bijvoorbeeld zijn: “Als ik dit niet doe, gebeurt er iets ergs.” Dwanghandelingen zijn bijvoorbeeld steeds uw handen wassen, controleren of tellen.
Deze dwangmatigheden zijn niet leuk of nuttig, maar u doet ze om angst of spanning te verminderen. Het geeft tijdelijk opluchting, maar op de lange termijn houdt het de klachten in stand. Een dwangstoornis kan een grote impact hebben op uw dagelijkse functioneren.
Oorzaken van een dwangstoornis
De exacte oorzaak van een dwangstoornis is niet bekend, maar verschillende factoren kunnen een rol spelen:
- Erfelijke aanleg: Dwangstoornissen komen vaker voor binnen families.
- Psychologische factoren: Mensen met perfectionisme, controlebehoefte of angstgevoeligheid lopen meer risico.
- Biologische factoren: Veranderingen in hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor angst en gedrag kunnen bijdragen.
- Stressvolle gebeurtenissen: Bijvoorbeeld ziekte, verlies of spanningen kunnen dwangklachten verergeren of uitlokken.
Behandeling
Een dwangstoornis is goed behandelbaar. Uw behandelaar kijkt samen met u welke vorm van behandeling het beste past.
Psychotherapie
De eerste keus is meestal cognitieve gedragstherapie (CGT) in combinatie met exposure en responspreventie (ERP). Hierbij leert u stap voor stap om dwangsituaties aan te gaan zonder de handelingen uit te voeren. U leert anders denken over de dwanggedachten en ervaart dat er niets ernstigs gebeurt als u het dwangritueel achterwege laat.
Medicatie
Soms wordt medicatie ingezet, vooral als therapie alleen niet voldoende helpt. Vaak gaat het dan om SSRI’s (een type antidepressiva). Deze kunnen helpen om de intensiteit van de dwanggedachten en -handelingen te verminderen.
Leefstijl-advies en zelfmanagement (zelfzorg)
Een gestructureerd dagritme, voldoende rust, beweging en ontspanning dragen bij aan het verminderen van klachten. Het vermijden van stressvolle situaties en het oefenen met loslaten van controle kunnen ook helpen.
Psycho-educatie
U krijgt uitleg over wat een dwangstoornis is, hoe het werkt en wat u zelf kunt doen om uw klachten onder controle te krijgen. Ook naasten kunnen hierbij betrokken worden, zodat zij beter begrijpen wat er speelt en hoe zij kunnen ondersteunen.